Jakie jest ryzyko oddawania osocza krwi?

Najczęstszym ryzykiem jest siniak w miejscu wkłucia. Rzadziej pojawia się osłabienie, zawroty głowy lub przejściowe mrowienie warg i opuszków palców. Bardzo rzadko dawca może zemdleć. Poważne komplikacje są wyjątkowe, a badanie przed pobraniem im zapobiega.

Dlaczego nie chodzić oddawać osocza?

Oddawać nie powinien ten, komu nie pozwala na to stan zdrowia – przegląd znajdziesz na stronie Kto może oddawać. Zastanowić powinien się też ten, komu przeszkadza czasochłonność, albo kto po pobraniach długotrwale nie czuje się dobrze. Dawstwo jest dobrowolne i każdy sam musi czuć, czy mu służy.

Czy oddawanie osocza jest szkodliwe dla zdrowia?

Przy zachowaniu odstępu 14 dni i zasad zdrowego trybu życia nie grozi Ci żadne ryzyko zdrowotne. Osocze w 90 % tworzy woda, a organizm odnawia je w ciągu 48 godzin. Bezpieczeństwo powtarzanego dawstwa badało międzynarodowe studium SIPLA II.

Czy mogę po oddaniu osocza zasłabnąć?

Omdlenie to bardzo rzadka komplikacja. Ryzyko wyraźnie obniżysz tym, że zadbasz o bilans płynów, przed pobraniem się najesz i przyjdziesz wypoczęty. W trakcie pobrania jesteś pod stałym nadzorem – gdy tylko poczujesz się źle, pielęgniarka przerwie pobranie.

Dlaczego przy pobraniu mrowią mnie wargi lub opuszki palców?

Chodzi o przejściowe uczucie, które w trakcie pobrania opisują niektórzy dawcy. Nie jest niebezpieczne, ale powiedz o nim pielęgniarce – da się z tym w trakcie pobrania pracować.

Czy powtarzane oddawanie osłabi moją odporność?

Nie. Odstęp 14 dni jest ustalony tak, aby organizm zdążył w pełni odnowić osocze wraz z przeciwciałami. Odnowa trwa do 48 godzin, więc zapas jest duży.

Czy oddawanie osocza powoduje raka?

Nie. To twierdzenie rozprzestrzenia się jako dezinformacja, ale nie ma uzasadnienia naukowego ani biologicznego, a eksperci wielokrotnie je obalili.

Czy po pobraniach zostaną mi blizny?

To bardzo indywidualne. Znamy dawców z ponad 500 pobraniami, po których rękach nic nie widać, jak i dawców z widocznym zabliźnieniem po pięciu pobraniach. Z góry nie da się tego oszacować.

Czy mogę się przy pobraniu czymś zakazić?

Nie. Stosowane są wyłącznie jednorazowe sterylne zestawy, a krew przepływa zamkniętym systemem, który po pobraniu jest likwidowany. Kontakt z obcą krwią lub innym materiałem biologicznym jest wykluczony.

Jakie są minusy oddawania osocza?

Czasochłonność (mniej więcej półtorej godziny raz na 14 dni), ograniczenia w dniu pobrania (żadnego sportu ani kąpieliska), możliwe zabliźnienie żył u długoletnich dawców oraz fakt, że szereg osób stan zdrowia wyklucza z dawstwa trwale lub czasowo.

Najczęstsze obawy związane z oddawaniem osocza krwi

Oddawanie osocza krwi należy do bezpiecznych zabiegów medycznych, ale zupełnie bez ryzyka nie jest. Najczęstszym następstwem jest siniak w miejscu wkłucia, rzadziej osłabienie lub mdłości. Poważne komplikacje są wyjątkowe, a badanie przed pobraniem pomaga im zapobiegać. Poniżej omawiamy obawy, z którymi dawcy przychodzą do nas najczęściej.

Boję się, że zrobi mi się słabo!

Omdlenie dawcy należy do bardzo rzadkich komplikacji. Podczas badania przed oddaniem staramy się ustalić stan zdrowia dawcy, aby móc zapobiec podobnym sytuacjom.

Jeżeli mimo to pojawi się osłabienie lub zawroty głowy, jest to najczęściej połączenie niedoboru płynów, pustego żołądka i zmęczenia. Wszystkie trzy rzeczy masz we własnych rękach: dzień przed oddaniem wypij 2,5–3 litry płynów, przed oddaniem zjedz coś lekkiego i nie przychodź oddawać po nocnej zmianie ani po nieprzespanej nocy.

Przez cały czas pobrania jesteś pod stałym nadzorem personelu medycznego. Gdy tylko poczujesz się źle, wystarczy powiedzieć – pielęgniarka przerwie pobranie i zajmie się Tobą.

Boję się, że pęknie mi żyła i zrobi się siniak!

Tzw. pęknięcie żyły może nastąpić przy powrocie komórek krwi do organizmu dawcy lub bezpośrednio po nakłuciu żyły. Niektóre osoby mają „kruche” żyły, które nie muszą wytrzymać zwiększonego ciśnienia. Niestety nie da się tego rozpoznać z góry i nie zależy to od zręczności pielęgniarki. Jeżeli żyła w trakcie pobrania pęknie, pobieranie zostaje przerwane. Na tej ręce nie można już niestety kontynuować. Jeżeli jest taka możliwość, dawcy zaleca się przekłucie na drugą rękę, ewentualnie pobranie zostaje zakończone.

Jeżeli po pobraniu powstanie mniejszy siniak w okolicy miejsca wkłucia, nie oznacza to koniecznie, że żyła pękła. Małe siniaki powstają najczęściej wtedy, gdy po opatrzeniu miejsca wkłucia dojdzie do wycieku krwi z żyły pod skórę. Z tego powodu ważne jest przestrzeganie zaleceń pielęgniarek, uciskanie miejsca wkłucia przez co najmniej trzy minuty i nieopieranie się o rękę przy wstawaniu z fotela.

Leczenie jakiegokolwiek siniaka jest potem stosunkowo proste. Wystarczy nie obciążać ręki, chłodzić ją i najlepiej delikatnie ćwiczyć w letniej wodzie.

Temat omówiliśmy szczegółowo w 4 faktach o siniakach po pobraniu osocza krwi – znajdziesz tam także informację, jak długo trwa, zanim siniak zniknie.

Powtarzane oddawanie osocza zaburzy moją odporność!

Przy zachowaniu odstępu 14 dni pomiędzy poszczególnymi pobraniami oraz przestrzeganiu zasad zdrowego trybu życia z oddawaniem osocza na pewno nie wiąże się żadne ryzyko zdrowotne.

Właśnie dlatego odstęp jest określony ustawowo i pilnujemy go. Osocze krwi w 90 % tworzy woda, resztę stanowią białka, minerały i przeciwciała – a organizm potrafi je całkowicie odnowić w ciągu 48 godzin. Czternaście dni to więc z dużym zapasem wystarczająco.

Bezpieczeństwo długotrwałego i powtarzanego oddawania osocza badało międzynarodowe studium SIPLA II. Ponadto każdy regularny dawca ma u nas swój stan zdrowia na bieżąco pod kontrolą – przy każdym pobraniu pobieramy próbkę krwi do badania morfologii.

Podczas oddawania się zakażę!

W całym przebiegu pobrania oraz przy dalszym postępowaniu z osoczem stosowane są jednorazowe sterylne zestawy. Krew i osocze przepływają wyłącznie przez ten zamknięty, sterylny system jednorazowego użytku i nie mają kontaktu z otoczeniem. Nie jest więc możliwy kontakt z obcą krwią ani jakimkolwiek innym materiałem biologicznym. Zakażenie dawcy jest zatem całkowicie wykluczone.

Innymi słowy: igła oraz cały zestaw są po Twoim pobraniu likwidowane i nigdy nie zostaną użyte u kolejnego dawcy. To nie jest kwestia ostrożności personelu, ale konstrukcji całego systemu – inaczej pobrania technicznie nie da się przeprowadzić.

Czy po oddawaniu zostaną mi blizny!

To zależy od konkretnej osoby. Znamy dawców, którzy mają za sobą ponad 500 pobrań i po ich rękach ani żyłach nic nie widać.

Znamy jednak także dawców, którzy oddawali pięć razy i mają na rękach widoczne zabliźnienie.

Właśnie dlatego dawstwo jest dobrowolne, a dawcy muszą być pełnoletni i posiadać pełną zdolność do czynności prawnych. Każdy sam musi czuć, czy oddawanie mu służy, czy nie.

Pielęgniarka przy każdym pobraniu wybiera miejsce wkłucia tak, aby żyła nie była niepotrzebnie obciążana ciągle w tym samym punkcie. Jeżeli coś Ci na ręce nie odpowiada, powiedz o tym – to informacja, z którą potrafimy pracować.

Jakie jest rzeczywiste ryzyko oddawania osocza

Żeby było jasne: oddawanie osocza nie jest bez ryzyka, tylko jest to ryzyko małe i możliwe do opanowania. Oto przegląd tego, z czym dawcy realnie się spotykają.

Co może się stać	Jak często	Co z tym robimy
Siniak w miejscu wkłucia	Najczęstsze następstwo, drobny siniaczek jest czymś zwykłym	Ucisk miejsca wkłucia, chłodzenie, kontrola u nas
Duży siniak na całej ręce	Rzędu raz na 10 000 pobrań	Pobranie zostaje przerwane, dawcę zapraszamy na kontrolę
Pęknięcie żyły	Czasami, u osób z bardziej kruchymi żyłami	Pobranie zostaje przerwane lub przekłuwa się druga ręka
Osłabienie, zawroty głowy, mdłości	Rzadko	Pobranie zostaje natychmiast przerwane, pielęgniarka zajmie się Tobą
Omdlenie	Bardzo rzadko	Badanie przed pobraniem temu zapobiega
Mrowienie warg lub opuszków palców	Czasami, przejściowe	Powiedz o tym pielęgniarce, da się to skorygować w trakcie pobrania
Widoczne zabliźnienie żył	Indywidualne, u długoletnich dawców	Zmienianie miejsc wkłucia

Co obniża ryzyko najbardziej: przestrzegać bilansu płynów, najeść się, przyjść wypoczętym i kierować się tym, co robić i czego nie robić po pobraniu.

Minusy, o których się zbyt wiele nie mówi

Skoro pytacie o minusy, na uczciwą odpowiedź zasługują także rzeczy, które nie są natury zdrowotnej:

Zajmuje to czas. Samo pobranie trwa około 45 minut, razem z rejestracją, badaniem i odpoczynkiem licz się z półtorej godziny. I to raz na 14 dni.
Nie każdy może oddawać. Szereg stanów zdrowotnych wyklucza oddawanie na stałe, inne odsuwają je o tygodnie lub miesiące – tatuaż o 4 miesiące, ekstrakcja zęba o tydzień, ostra infekcja o 2 tygodnie po leczeniu. Przegląd znajdziesz na stronie Kto może oddawać.
Nie musi się udać. Kiedy osocze jest zmętniałe od tłuszczu, pobrania nie liczy się jako udane. Dlatego kładziemy taki nacisk na nietłustą dietę przed pobraniem.
Dzień pobrania jest ograniczony. W dniu pobrania nie ćwiczy się, nie uprawia sportu i nie chodzi na publiczne kąpieliska. Pierwszego dnia nie obciążaj ręki.
Żyły to odczują. U części długoletnich dawców w miejscach wkłuć pozostaje widoczne zabliźnienie. Jak bardzo, nie da się z góry oszacować.

Za to wszystko na drugiej szali stoi rekompensata finansowa 1 000 CZK za pobranie, regularna kontrola stanu zdrowia, dzień wolnego w pracy oraz fakt, że z Twojego osocza powstaną leki dla pacjentów, którzy nie mają ich skąd wziąć.

Czego oddawanie osocza nie powoduje

Wokół oddawania osocza krąży szereg twierdzeń, które nie mają oparcia w danych:

Nie powoduje raka. Twierdzenie, że oddawanie osocza zwiększa ryzyko chorób nowotworowych, wielokrotnie obalili zarówno eksperci, jak i redakcje factcheckingowe czeskich mediów. Nie ma ono uzasadnienia naukowego ani biologicznego.
Nie osłabia odporności. Przy zachowaniu czternastodniowego odstępu organizm w pełni odnawia osocze wraz z przeciwciałami.
Nie obniża krwiotworzenia. W odróżnieniu od oddawania krwi pełnej nie tracisz czerwonych krwinek ani żelaza.
Nie uzależnia. Pobranie nie ma działania farmakologicznego, do którego organizm mógłby się przyzwyczaić.
To nie to samo co pobranie krwi. Krwinki i płytki wracają Ci w każdym cyklu z powrotem do krwiobiegu. Jak dokładnie przebiega pobranie, opisujemy krok po kroku.